Ο Παναγιώτης Φωτεινόπουλος, Ψυχολόγος MSc και Ψυχοθεραπευτής στο Κέντρο Αποθεραπείας & Αποκατάστασης Θησέας, αναλύει την ψυχολογική διάσταση της αποκατάστασης στην τρίτη ηλικία, εστιάζοντας στις συναισθηματικές προκλήσεις που συνοδεύουν την απώλεια της αυτονομίας, στη σημασία της ψυχολογικής υποστήριξης και στον ρόλο της αποκατάστασης στην ενίσχυση της αυτοπεποίθησης, της ανεξαρτησίας και της ποιότητας ζωής των ηλικιωμένων.
Η αποκατάσταση στην τρίτη ηλικία δεν αποτελεί μόνο μια προσπάθεια ανάκτησης της σωματικής λειτουργικότητας. Είναι μια διαδικασία κατά την οποία ο άνθρωπος καλείται να προσαρμοστεί σε αλλαγές που μπορεί να επηρεάσουν την καθημερινότητά του, την εικόνα που έχει για τον εαυτό του και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται την ανεξαρτησία του.
Ένα πρόβλημα υγείας μπορεί να εμφανιστεί σε μια ήδη μεταβαλλόμενη περίοδο της ζωής. Η συνταξιοδότηση, οι αλλαγές στους οικογενειακούς και κοινωνικούς ρόλους, η απώλεια σημαντικών προσώπων ή η σταδιακή μείωση ορισμένων δυνατοτήτων αποτελούν εμπειρίες που μπορεί να έχουν προηγηθεί. Όταν σε αυτό το πλαίσιο προστεθεί ένα εγκεφαλικό επεισόδιο, ένα κάταγμα ή μια σοβαρή ασθένεια, η ανάγκη για αποκατάσταση μπορεί να αποκτήσει ιδιαίτερα έντονο ψυχολογικό νόημα.
Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα είναι η απώλεια της αυτονομίας. Η ανάγκη βοήθειας για δραστηριότητες που μέχρι πρότινος θεωρούνταν αυτονόητες μπορεί να προκαλέσει έντονα συναισθήματα απογοήτευσης, φόβου ή θλίψης. Η εξάρτηση δεν αφορά μόνο το πρακτικό επίπεδο. Μπορεί να επηρεάσει την αυτοεκτίμηση και την αίσθηση προσωπικής επάρκειας, ιδιαίτερα όταν το άτομο ταυτίζει την ανεξαρτησία με την προσωπική του αξία. Μπορεί επίσης να υπάρχει αγωνία για το μέλλον: «Θα μπορέσω να ξαναγυρίσω στο σπίτι μου;», «Θα μπορώ να είμαι μόνος μου;», «Θα γίνω βάρος στα παιδιά μου;».
Ταυτόχρονα, η μεγαλύτερη ηλικία δεν σημαίνει απουσία ψυχικών πόρων. Οι ηλικιωμένοι διαθέτουν ένα σημαντικό απόθεμα εμπειριών και τρόπων αντιμετώπισης προηγούμενων δυσκολιών. Η ποιότητα των σχέσεων, η κοινωνική υποστήριξη, η προσωπικότητα και ο τρόπος με τον οποίο το άτομο έχει μάθει να διαχειρίζεται τις αλλαγές μπορούν να λειτουργήσουν προστατευτικά.
Στην καθημερινότητα της αποκατάστασης, η ψυχολογική αυτή διάσταση γίνεται συχνά εμφανής μέσα από μικρές αλλαγές. Η πρώτη προσπάθεια να σηκωθεί κάποιος μόνος του, η κατάκτηση μιας καθημερινής δραστηριότητας ή η σταδιακή επιστροφή σε μια συνήθεια που είχε εγκαταλείψει μπορεί να αποκτήσει πολύ μεγαλύτερη σημασία από την ίδια τη λειτουργική επίδοση. Πρόκειται για στιγμές κατά τις οποίες ανακτάται σταδιακά όχι μόνο μια δεξιότητα, αλλά και η αίσθηση του «μπορώ».
Παράλληλα, η αποκατάσταση απαιτεί συχνά μια διαδικασία αποδοχής και αναπροσαρμογής. Ο στόχος δεν είναι πάντοτε η πλήρης επιστροφή στην προηγούμενη κατάσταση. Σε αρκετές περιπτώσεις χρειάζεται να διαμορφωθούν νέοι, ρεαλιστικοί στόχοι και να βρεθούν διαφορετικοί τρόποι για να διατηρηθούν σημαντικές δραστηριότητες και ρόλοι. Αυτή η διαδικασία μπορεί να είναι δύσκολη, αλλά αποτελεί σημαντικό μέρος της ψυχολογικής προσαρμογής.
Σε αυτή τη διαδικασία, η ψυχολογική υποστήριξη δεν έχει ως στόχο να «απομακρύνει» τα δύσκολα συναισθήματα. Έχει στόχο να δημιουργήσει χώρο ώστε αυτά να εκφραστούν και να νοηματοδοτηθούν. Να βοηθήσει τον άνθρωπο να αποδεχθεί τις αλλαγές χωρίς να ταυτίσει την αξία του με τις σωματικές του δυνατότητες.
Η αποκατάσταση, τελικά, δεν είναι μόνο η επιστροφή μιας λειτουργίας. Είναι και η διαδικασία μέσα από την οποία ο άνθρωπος μαθαίνει ξανά πώς να ζει με τις δυνατότητες και τους περιορισμούς του, διατηρώντας την αίσθηση ότι εξακολουθεί να έχει ενεργό ρόλο στη ζωή του.
Πρόσφατα σχόλια